Over de valkuil van goed bedoeld teamgericht organiseren

"Wij werken teamgericht!"

“Wij werken teamgericht!”, zegt de schoolleiding mij trots. Maar bij mijn eerste rondgang langs de teams valt iets op: de agenda’s worden gevuld door de schoolleiding, of door projectgroepen met enthousiaste trekkers — meestal mensen die het goed kunnen vinden met diezelfde leiding van de school barst van ideeën. Maar bij navraag blijken het steeds dezelfde clubjes. De rest ervaart het vooral als extra werk, iets dat naast het echte onderwijs loopt.

Activiteit is geen samenwerking

Zo ontstaat een misverstand dat ik in veel scholen tegenkom: men denkt dat teamgericht werken betekent dat veel mensen tegelijk bezig zijn. Maar activiteit is geen samenwerking, en een vergadering nog geen gemeenschap.

De tekenen van schijn-teamwerk

Ik let dan op een paar dingen. Zijn de teams niet te groot om elkaar te kennen? Geven docenten wel les aan de klassen waarvoor zij samen verantwoordelijk zijn? Weten zij wat ze mogen besluiten, en wat niet? Is er überhaupt overleg tussen teams, of blijft ieder eiland op zichzelf? Hebben ze genoeg tijd om te overleggen — of komt het “team” eens in de drie weken bij elkaar tussen twee toetsweken door? En wie bepaalt wat de docent doet: de sectie, of het team?

Vaak blijkt: de oude lijnen van het individu en de vakgroep zijn blijven staan, terwijl er bovenop een nieuwe laag van “teamgerichtheid” is gelegd. Zo ontstaat een structuur die samenwerking veinst, maar controle verdubbelt.

De dodelijke schijn van autonomie

Een organisatie die zegt dat zij teamgericht werkt, maar de teams niet werkelijk ruimte geeft, schept schijnzelfstandigheid — en die is dodelijker dan openlijke sturing. Want niets maakt mensen cynischer dan verantwoordelijkheid zonder invloed. Men leert dan niet samen besluiten, maar samen berusten.

Waar teamgericht organiseren werkelijk begint

Wil een school werkelijk teamgericht werken, laat dan niet de projectgroep de toon zetten, maar het team dat het werk draagt. Beperk het aantal ideeën, vergroot de tijd. Laat niet iedereen overal over meebeslissen, maar geef een paar mensen echte zeggenschap. Pas als teams werkelijk iets mogen bepalen, zullen ze ook werkelijk iets willen dragen.